Storm

Niemand kan het zakelijke klimaat voor de audiovisuele sector exact voorspellen, maar ik verwacht dat we de komende jaren last krijgen van een hevige storm. De aangekondigde bezuinigingen en reorganisaties bij de publieke omroep zorgen ervoor dat er minder programma’s gemaakt worden. Dat is nu al merkbaar en vanaf 2027 leidt het tot nog minder opdrachten. Ook commerciële omroepen tellen hun knopen, want de kijkcijfers van lineaire kanalen dalen. Organisatoren van evenementen en concerten kijken kritischer naar budgetten voor audio, video, licht en content. In het bedrijfsleven is de piek van webinars en hybride congressen na corona voorbij. Daarnaast is de kans groot dat AI en robots het werk ingrijpend gaan veranderen. Geen vrolijke opsomming, maar wie denkt dat het allemaal wel meevalt, onderschat wat er in de lucht hangt.

Het is niet de vraag of er onstuimigheid aankomt, maar hoe hard het tekeer zal gaan en of je nog overeind staat als de storm weer luwt. Ik denk dat we moeten meebewegen als gras in de wind. Openstaan voor nieuwe ontwikkelingen en onszelf blijven ontplooien. Het is een kwestie van elke kans pakken die je pakken kan.

Meebuigen kan op veel vlakken, maar er is één belangrijk punt waarop we onze rug recht moeten houden, en dat wordt een lastige opgave: om aan het werk te blijven mogen we niet in paniek onze tarieven verlagen. Dat geldt voor grote en kleine bedrijven, maar ook voor zzp’ers. Op het moment dat er minder werk is, is er meer concurrentie en zijn we geneigd om voor lagere tarieven te werken. Alleen los je zo het structurele probleem niet op. Integendeel! Het verschuift hooguit wie de opdrachten krijgt en tegen welke marge. Met steeds lagere tarieven wordt de markt uitgehold. Daarmee ondermijn je niet alleen je eigen positie, maar ook die van anderen in de sector. Klanten die je in stormachtige perioden voor een lager tarief binnenhaalt, verwachten zulke stuntprijzen ook in betere tijden. Prijsverhogingen zijn achteraf veel moeilijker door te voeren dan prijsverlagingen. Wie onder de prijs gaat zitten, belandt in een race to the bottom die al snel de kwaliteit raakt.

Ook voor opdrachtgevers is de goedkoopste aanbieder zeker niet altijd een verstandige keuze. Als de prijs voortdurend omlaag moet, komt ook de ruimte voor voorbereiding, onderhoud, ervaren mensen en betrouwbare apparatuur onder druk te staan. Daardoor neemt de kans op fouten, storingen of zelfs ongelukken toe. Vroeg of laat gaat dit ten koste van het product en uiteindelijk zelfs van het aanzien van de hele sector.

In tijden van zwaar weer moeten we juist samenwerken in plaats van elkaar te beconcurreren. Het is helemaal niet gek om kennis te delen en transparant te zijn over tarieven of budgetten, zolang het geen prijsafspraken worden. Laten we het hebben over de waarde die we kunnen toevoegen in plaats van altijd ons tarief te verdedigen. We kunnen in veel gevallen eerder bespreken wat een productie daadwerkelijk kost en elkaar beter uitleggen welke keuzes gevolgen hebben voor de kwaliteit en betrouwbaarheid. Betrek ervaren medewerkers en zzp’ers in een eerder stadium bij beslissingen. En het is onverstandig om pas over budgetten te spreken als de meeste creatieve en inhoudelijke keuzes al vastliggen. De audiovisuele sector kan meer zekerheid bieden en opdrachtgevers beter ontzorgen, mits die opdrachtgevers daarvoor openstaan en zich vaker kwetsbaar durven op te stellen.

Laten we open bespreken waar het schuurt. Wie vaker luistert naar de ideeën van mensen op de werkvloer, van freelancers tot vaste medewerkers, komt verder. Veel praktische oplossingen worden in de praktijk bedacht en niet altijd aan een directietafel.

 

Maar zelfs de sterkste rietstengel overleeft niet elke storm. Hoe flexibel we ons ook opstellen en hoe goed we ook samenwerken, de kans is groot dat we afscheid moeten nemen van mensen en misschien zelfs hele bedrijven. Dat is snoeihard, maar het hoeft niet per se slecht te zijn voor een gezonde sector. Een storm ruimt op wat niet meer levensvatbaar is, zodat er weer lucht ontstaat om te groeien. Wat telt is niet hoeveel er van ons overblijven, maar of wie overblijft nog een fatsoenlijk belegde boterham kan verdienen. Liever een iets kleinere sector met gezonde bedrijven en professionals die hun vak naar behoren kunnen uitoefenen, dan een grotere branche waarin steeds meer mensen onder de kostprijs moeten werken.  

 

 

Deze column schreef ik op verzoek van AV&Entertainment Magazine en is terug te lezen in het nieuwe novembernummer van 2026. De columns die ik daar schrijf vallen onder de reeks ‘Perspectief’. Het is inmiddels mijn achtste bijdrage voor dit vakblad.

Een pittig klusje

 

Het werd een gekke avond. Waar zal ik beginnen? 

Ik zou jullie kunnen meenemen naar de Markt in Geleen ergens begin jaren negentig, want daar leerde ik Milo kennen. Maar misschien is het een tikkeltje overdreven om helemaal terug te gaan naar Café ‘t Luifeltje. Ik denk dat ik beter kan starten bij het appje dat hij mij de vorige week stuurde. Hij vroeg of ik op zaterdag nog beschikbaar was voor een concert. Dat was ik en graag wilde ik een keer met hem werken. We zitten allebei al lang in dezelfde business, maar van professioneel samenwerken was niet eerder iets terechtgekomen. Bovendien is het filmen van een concert altijd leuk… Dacht ik. 

We hadden de hele week contact via WhatsApp. Ik stuurde mijn voorwaarden. Kreeg te horen dat het nog niet zeker was of het concert ook echt door zou gaan. Iets met een offerte en een handtekening. Het bleek te gaan over een concert in het Duitse Essen. Niet bepaald naast de deur. Of ik eventueel met een bus vol extra apparatuur vanuit Soest zou willen rijden. Daar was ik dan weer niet zo zeker van. Een deel van de crew zou uit Limburg komen, een deel uit de regio Hilversum. De rest zou de klant zelf regelen. Uit India! 

Het bleek te gaan over het optreden van een grote artiest uit India. Die moest niet alleen akkoord geven, maar ook vooraf betalen voordat wij met een lading camera’s naar het Ruhrgebied zouden rijden. Dat begreep ik wel. Je wil niet na afloop met het bonnetje naar Calcutta om achter je geld aan te gaan. Alleen reageerde de klant niet op mailtjes met vragen. De olijke Milo werd er zelfs een beetje chagrijnig van. Pas op vrijdagmiddag werd de knoop definitief doorgehakt, ondanks het feit dat nog niet alles in kannen en kruiken was. 

Mijn reis naar Essen verliep niet bepaald soepel. Normaal gesproken doe je er twee uur over. Ik had een half uur extra ingepland, maar was pas na drie en een half uur bij de Grugahalle. Voor de deur stonden al tientallen fans te wachten. Binnen werd druk gesoundcheckt, terwijl mijn collega’s in de keiharde herrie camera’s aan het opbouwen waren. 

De regisseur wilde overleggen. Het was een kleine Indiër met een zonnebril en een petje van het Mercedes Formule 1-team op zijn hoofd. Om zijn nek hing demonstratief een headset. Hij sprak Engels met een grappig accent. In zijn hand had hij zijn telefoon die de hele tijd overging, omdat de headset duidelijk nog niet werkte. Tijdens een kort overleg buiten de concertzaal bleek dat de band helemaal geen cameramensen had meegenomen. Twee wegbezuinigde collega’s hadden er wel degelijk moeten zijn. Nu hadden we vijf camera’s, maar slechts drie operators. Besloten werd dat de camera-assistent dan maar zelf een camera zou bedienen. Milo kon misschien het totaalshot een beetje laten leven, mits alles technisch onder controle was. De regisseur drukte ons op het hart dat we moesten variëren in onze kaders en vooral veel eigen initiatief mochten nemen. Hij kende de muziek en zou ons perfecte aanwijzingen kunnen geven. Ik kreeg er bijna vertrouwen in, tot ik even met hem op het podium ging kijken naar de posities van onze assistent, die nu de handcamera bij de drums zou gaan doen. Alle plekken die ik bedacht had, waren uit den boze. Onze regisseur wilde juist dat de cameraman ging staan op allemaal posities waar ikzelf nooit zou gaan staan. Vol voor het publiek bijvoorbeeld. Maar goed, het was zijn show. En wij moesten ons misschien gewoon even aanpassen aan de Indiase stijl.

Dat gold ook voor de crewcatering. Er stonden allemaal bakken met curry voor ons klaar. Bij de eerste hap bleek dat dit voor ons een pittige avond zou worden. Na het eten van een klein stukje kip schoten de tranen al in mijn ogen, mijn wangen kleurden rood en mijn lippen brandden. Het zweet brak me uit. En dan had ik de bak met ‘Devilscurry’ nog overgeslagen, die achteraf overigens het minst pittig bleek te zijn.

Om acht uur zou het concert beginnen. De zaal was redelijk gevuld. Het publiek bestond uitsluitend uit mensen met een Indiaas uiterlijk. Jong en oud door elkaar. Iedereen netjes opgedoft. Wij waren ruim op tijd op onze posities, klaar voor de grote Yuvan Shankar Raja. Er was de hele tijd muziek gedraaid, maar nu gingen het licht en de muziek in de zaal uit. Dat duurde even. En nog even… en nog. Na ruim een kwartier kregen wij te horen dat het waarschijnlijk iets te maken had met de kannen en kruiken, zoals eerder beschreven. Stonden wij daar nou te wachten op een financiële transactie? Het publiek begon te joelen en ‘boe’ te roepen. Pas na een half uur gebeurde er weer iets. 

Een DJ kwam op en het publiek vond dit al geweldig. Na een klein halfuurtje ging die af en kwam eindelijk de grote ster tevoorschijn. Gekleed in een dikke plastic jas liep hij sloom over het podium. Hij moet het warm gehad hebben. De man zong in een taal waar ik niks van kon maken, maar ik hoorde wel dat het zeker niet heel toonvast was. Ondertussen ging onze regisseur helemaal los. Hij schreeuwde alsof we geen intercom hadden en hij boven de muziek moest uitkomen: “ARTIST, ARTIST, ARTIST!!!”. Blijkbaar moesten minimaal twee camera’s continu de artiest in beeld houden. Hij riep eerst heel vaak en hard: “DRUMSDRUMSDRUMS!” en dan even later pas “CAMERA FIVE”. Verwarrend en niet bepaald zoals wij het gewend zijn. Het kwam erop neer dat wij helemaal niet mochten variëren. Doordat de schermen naast het podium dwars hingen, moesten we de zanger voortdurend midden in het kader houden. Voor de opname leverde dit weer niet zo’n mooie beelden op. Bovendien konden we niet te close draaien, want de zanger stond nooit stil en liep anders al snel het krappe kader uit. Hierdoor hadden onze camera’s telkens ongeveer dezelfde uitsnede. Daar schakelde onze kunstenmaker dan heel snel tussen. Het gaf wellicht een hallucinerend effect op de grote schermen, maar het had niets meer te maken met een vorm van concertregistratie. Het rode lampje flikkerde continu in mijn zoeker. Aan, uit, aan, uit, aan, uit. Zonder enige aankondiging. Behalve als ik wel probeerde om af en toe enig initiatief te nemen. Bijvoorbeeld als de zanger niet zong, maar er wel iemand leuk op een fluit blies. Dat werd direct genadeloos afgestraft: “ARTIST, ARTIST, ARTIST!!!”

In het begin vond ik het allemaal nog grappig. Als dit was wat ze wilden, dan konden ze artistartistartist krijgen. Het was immers duidelijk de stijl die je zou verwachten van een Indiase regisseur. Zeker toen hij ook beelden door elkaar heen ging mixen. Een effect dat wij in Nederland niet snel meer toepassen. Maar na een tijdje begon ik me toch te storen aan het geschreeuw in mijn oren. 

Telkens kwamen er nieuwe artiesten bij. Het was duidelijk Yuvan Shankar & Friends. Ik denk dat dit kwam, omdat Yuvan zelf de uitstraling van een spoorbiels had en hij niet bepaald lekker kon zingen. Maar op de momenten waarop het podium vol stond, was de regie helemaal onduidelijk. Zijn aanwijzingen waren onnavolgbaar. Als hij het aan ons had overgelaten en gewoon had geschakeld wat Tim, Levi, Thijs, Milo en ik hem aanboden, dan was het goed gekomen, maar nu bleef hij gillen en iedere keer maakte hij precies de keuze die wij net niet zouden maken. Het was op zijn zachtst gezegd verwarrend en naarmate de show vorderde werd het steeds vervelender. Na twee uur zei mijn collega in de intercom: “Volgens mij hebben we het wel!” en dat was op dat moment ook mijn gevoel. We konden niks mooi maken en ik kreeg het idee dat onze Indiase kunstenaar enorm ontevreden was. “DRUMS, DRUMS, DRUMS! CAMERA FIVE” en “ARTIST, ARTIST, ARTIST… CAMERA FOR. CAMERA FOR ARTIST!” “TILT UP, TILT UP, TILT UP!” “PAN, PAN, PAN!” We hadden geen idee wat hij bedoelde of wilde, laat staan dat we wisten welke aanwijzing voor wie was. “ZOOM, ZOOM, ZOOM!” Het goede nieuws is dat je na zo’n avond bepaalde Nederlandse regisseurs opnieuw gaat waarderen. 

Uiteindelijk duurde dit concert bijna drie uur. Het was mooi om te zien hoe enthousiast het publiek bleef. Zij kenden al die nummers. Ze dansten en zongen alles mee. En kennelijk trokken de mensen in de zaal zich niks aan van de epilepsieopwekkende beeldenstorm op de grote videoschermen. Na tweeëndertig liedjes was het opeens afgelopen. Zonder bedankje ging de intercom uit en werd het eindelijk stil. Het was wel al middernacht. We moesten nog opruimen en die hele weg terug. Buiten stormde het. Dat konden we er ook nog wel bij hebben. Bij de eerste pomp langs de snelweg ben ik gestopt, omdat ik nog steeds enorme dorst had van het pittige eten. De hele weg heb ik de radio uitgelaten. Lekker rustig. Ik kon geen artist, artist, artist meer horen.

 

 

kleine moeite...

 

Onderstaande column schreef ik voor het septembernummer van AV&Entertainment Magazine:

 

Waar ik me al langere tijd aan stoor, dat zijn de (half)lege koffiebekertjes en kopjes die we in de AV-wereld met z’n allen laten rondslingeren. De troep die wij maken achter de schermen bij evenementen, in onze materiaalwagens en in donkere hoekjes van studio’s. 

Cameraplatforms waar half geplunderde lunchtasjes, flesjes, koffiekopjes en vooral taperesten achterblijven voor de steigerbouwer. Om nog maar te zwijgen over gore cameraposities in voetbalstadions waar de opgefrommelde opstellingen van het vorig seizoen nog liggen en je kan zien dat je collega de vorige week zijn of haar appeltje niet op kreeg. Volle vuilniszakken blijven regelmatig achter in een hoek van het parkeerterrein als de regie- en materiaalwagens de locatie weer verlaten. Leeggegeten borden met afgekloven kipkluifjes blijven staan voor het personeel van de crewcatering, terwijl een paar meter verderop bakken voor de vuile vaat klaarstaan. Sigaretten worden bij de rooknooduitgang op de grond gegooid en uitgetrapt. We zijn een stelletje viespeuken. 

Stukken gaffertape worden overal lukraak opgeplakt, want je weet nooit, maar na afloop van een project wordt het zelden weer allemaal netjes verwijderd. Zeer regelmatig tref ik peperdure camera’s, dolly’s, kabels of focusmolens die onder de plakresten zitten. Die Nichibantape scheurt handig en trek je makkelijk los, maar als je hem lang laat zitten wordt het kleverige troep. 

Je moet voor de lol eens een stukje tape op de auto van je plakgrage collega plakken. Terwijl zo’n auto vaak minder waard is dan een camera of een focusmolen. Op een gemiddelde draaidag verwijder ik tientallen stukjes nutteloze tape of oude nummertjes, die overal opgeplakt zijn. Op sommige kisten zitten nog zoveel oude tapejes met geschreven nummers dat je onmogelijk kan weten wat de meest recente markering is. Ik vind dat slordig en het ziet er bovendien niet uit. We werken met zulke mooie en peperdure apparaten, dat we daar best wat zuiniger op mogen zijn. 

Mijn grootste frustratie zijn echter de half leeggedronken blikjes en flesjes, die je aan het eind van een project op de gekste plekken aantreft. Laatst had ik er in de stellingen van een materiaalwagen wel zeven. Niemand weet nog wat van wie was en dus worden halflege flesjes en blikjes weggegooid. Het is een gigantische verspilling. Al die flesjes en blikjes zijn al niet milieuvriendelijk, maar het is in onze sector best lastig om hardwerkend personeel op locatie toch iets aan te bieden. Zeker in de zomer of tijdens lange dagen. Dat opdrachtgevers iets voor ons organiseren moeten we juist waarderen en daar mogen we wel iets dankbaarder voor zijn. 

Drink je flesje leeg of houd het bij je tot het leeg is en ruim het daarna op! Statiegeldverpakkingen apart inzamelen is ook nog een punt van aandacht. Dat gebeurt nog lang niet altijd en als ergens al twee vuilniszakken hangen, dan gooien sommige collega’s nog alles door elkaar. 

 

De meeste mensen in de audiovisuele sector deugen en er zijn er een hele hoop waarvoor ik door het vuur ga, maar niets menselijks is ons vreemd. Ik heb zelf ook een enorme hekel aan het opgeheven vingertje, maar soms mogen we best even in de spiegel kijken. Het is namelijk geen werk om na afloop van een project alle sporen van de dag te verwijderen. Een kleine moeite en hooguit een kwestie van discipline. Dit gaat wat mij betreft ook niet over milieu, maar vooral over fatsoen. In alle drukte vergeten we kennelijk te gemakkelijk dat ook wij bijna altijd ergens te gast zijn. 

Tien jaar Wet DBA: soap zonder einde!

 

 

In maart 2016 schreef ik op mijn weblog voor het eerst over de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties. Sindsdien heb ik me vastgebeten in dit dossier met brieven, blogs, Kamerdebatten, ministersgesprekken, webmodules en nieuwe namen voor oude problemen. Het leverde mij uiteindelijk een rol op als bestuurslid in de belangenvereniging voor freelancers in de media (FIM). Dat is mooi vrijwilligerswerk, maar deze functie kost meer energie dan het tot nu toe oplevert. Met dank aan de Wet DBA.

 

Het begon tien jaar geleden met een open brief aan staatssecretaris Wiebes, omdat ik als freelance cameraman zag hoe een slecht doordachte wet mijn bestaan ondermijnde. Die brief werd meer dan honderdduizend keer gelezen en leidde tot gesprekken met Kamerleden en de Belastingdienst. Uiteindelijk werd de wet onder druk van een brede beweging van zzp'ers, opdrachtgevers en politici in de ijskast gezet. Ik had mijn kleine steentje bijgedragen.

De kern van het probleem was simpel: de Wet DBA was gebouwd op een arbeidsrechtelijk fundament uit 1907. Het begrip 'gezagsverhouding' bepaalde of iemand werknemer of zelfstandige was, maar in een projectmatige sector als de mediawereld gaat die vlieger niet op. Als een opdrachtgever bepaalt hoe laat ik op de set moet zijn, zou je kunnen stellen dat er volgens de wet sprake is van gezag en dat ik in theorie een schijnzelfstandige ben. Terwijl ik vijftien verschillende opdrachtgevers per jaar heb, mijn eigen AOV betaal en heel bewust heb gekozen voor het ondernemerschap.

Het handhavingsmoratorium werd jaar na jaar verlengd. Ministers erkenden dat het een 'zorgenkindje' was, maar ontweken de fundamentele vraag: Wat is een echte zzp'er? Een webmodule die moest helpen gaf in de helft van de gevallen geen uitsluitsel. In 2023 presenteerde minister Van Gennip de Wet VBAR. 'Gezagsverhouding' heette nu 'inbedding', maar het kwam op hetzelfde neer. Zeven jaar verder en geen stap opgeschoten.

Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid. Je ziet dat hierdoor contracten complexer worden, omdat opdrachtgevers zich tegen elk risico indekken. Daarnaast worden er nieuwe juridische maatregelen bedacht die veel tijd en energie kosten. De enigen die hier beter van worden zijn juristen en fiscalisten. Ondertussen zitten wij vast in juridisch en politiek drijfzand. We blijven oeverloos discussiëren, omdat de wet niet helder is. Alleen een campagne met de boodschap 'Zo kan zzp wél!' lost de onduidelijkheid natuurlijk niet op.

Minister Aartsen belooft nu dat zijn ‘Zelfstandigenwet’ er komt, maar dat duurt nog minstens anderhalf à twee jaar. Ik vrees dat het zelfs langer zal duren, want ook over de plannen voor die zelfstandigenwet zijn de deskundigen niet eensgezind. Dat komt vooral omdat er geen heldere definitie is van wat een zzp’er is of zou moeten zijn. Laten we beginnen met het definiëren van duidelijke categorieën van zelfstandig ondernemers, met de nadruk op ondernemerschap en professionaliteit. Laten we dan ook gelijk stoppen met de besmette term ‘zzp’, want dat gaat er over wat iemand niet heeft (zelfstandige zonder personeel), terwijl je juist zou moeten benoemen wat iemand wél is: zelfstandig professional (zp).

 

Ondertussen blijf ik herhalen wat ik al tien jaar roep: Kijk niet naar de opdracht of de opdrachtgever, maar naar het ondernemerschap van de opdrachtnemer. Als iemand zelfstandig wil zijn, een redelijk uurtarief kan vragen, werkt voor meerdere opdrachtgevers, iets geregeld heeft voor onverhoopte arbeidsongeschiktheid, aan pensioenopbouw doet en netjes belasting betaalt, dan is die persoon een zelfstandig ondernemer. Volgens mij kan de Belastingdienst dit eenvoudig controleren met een digitale ondernemerscheck. Laat iemand die zonder problemen door zo’n test komt lekker zijn of haar gang gaan. Na al die jaren discussiëren hoop ik nog steeds vurig dat we uiteindelijk uitkomen bij iets wat verdacht veel lijkt op een VAR 2.0. 

Deze column schreef ik voor het vakblad AV&Entertainment Magazine. Het hele julinummer vind je HIER!

Dag The Crew, hallo DMC Production!

 

Ik had pas een paar keer voor The Crew gewerkt toen we in november 2016 naar Assisi gingen voor een project van de Amerikaanse publieke zender PBS. Daarvoor had ik wel vier dagen Idols voor ze gedraaid en ik kende de eigenaren Job en Ivo van allerlei opdrachten waar zij Steadicam deden, maar die opdracht was met terugwerkende kracht mijn eerste echte kennismaking met dit facilitair bedrijf. Het was nog een kleine club. Ze hadden net hun Flexibele Broadcast Unit gebouwd. Die bestond uit een materiaalwagen en een ruime trailer met de nieuwste meercamera technieken. De vuurdoop van deze fonkelnieuwe productiefaciliteit was dus tijdens een opname voor de Amerikaanse publieke omroep, helemaal in het midden van Italië. Je moet het maar durven.

Inmiddels zijn we tien jaar verder en heb ik, als ik goed gerekend heb, 343 dagen voor The Crew gewerkt. In die tijd heb ik het bedrijf enorm zien groeien. Eind 2019 kwam er een tweede regiewagen. Zo’n serieuze, uitschuifbare Outside Broadcast Truck met daarbij een echte materiaalwagen. Ook toen die in gebruik werd genomen was ik erbij. Dat was bij het NK Veldrijden in 2020. Wederom waren Job en Ivo niet bang om met een groot project in het diepe te springen. Daarmee laten zij zien dat het echte ondernemers zijn. Ze grijpen kansen met beide handen aan. Hun motto daarbij was ‘no guts, no glory!’ 

In 2021 mocht ik mee toen ze voor het eerst The Scrooge deden en een paar maanden later stond zelfs The Passion op ons menu. Dat project was tot dan toe alleen nog maar weggelegd voor de grootste facilitaire bedrijven. We gingen het NK Wielrennen doen en schaatsen in Thialf. Ondertussen groeide The Crew ook met steeds meer eigen personeel. Een aantal van die mensen beschouw ik inmiddels niet alleen als collega, maar het zijn ook vrienden geworden.

Bij The Crew heb ik veel kansen gekregen om mezelf te ontwikkelen, ondanks het feit dat ik freelancer ben. Ze huren mij vaak in als eerste cameraman en dan mag ik meedenken over cameraposities, lenzen en de samenstelling van een team. Tijdens de klus heb ik dan best wel wat verantwoordelijkheid, maar ik krijg daar ook de ruimte om die te pakken. Dat waardeer ik enorm. Ik heb ze geholpen met de begeleiding van een groepje jonge cameramensen toen dat nodig was en onlangs mocht ik zelfs regie doen tijdens een wielerkoers. 

Mijn hart en loyaliteit hebben ze vooral voor altijd gewonnen op de momenten waarop ik het persoonlijk even moeilijk had. De eerste keer was toen Facility House werd overgenomen door NEP en ik opeens veel minder werk had. Toen was het The Crew die de grootste klap voor mij opving. Op het moment waarop mijn moeder slecht lag hadden ze alle begrip en ook toen mijn vader net was overleden stonden de mensen van The Crew voor mij klaar. Dat vergeet ik nooit meer. Maar het mooiste voorbeeld blijf ik de coronatijd vinden. Alle grote bedrijven sloten hun deuren voor freelancers. Zij hadden hun handen vol met hun eigen problemen en ook The Crew zat opeens in zwaar weer, maar daar bleven ze meedenken met de freelancers die ze veel inhuurden. Ik weet nog dat ik in die donkere periode een keer een camera nodig had voor een eigen project en dat ik met Job ‘ruzie’ kreeg, omdat hij mij geen factuur wilde sturen en ik juist heel graag netjes wilde betalen. Dat vond ik zo bijzonder dat ik nog steeds bij The Crew mijn cameraset inhuur als ik er eentje nodig heb.

 

Ik heb al mijn opdrachtgevers lief en (eerlijk is eerlijk) ik heb ze ook allemaal even hard nodig, maar The Crew is niet zomaar een opdrachtgever voor mij. Door alles wat wij samen de afgelopen 10 jaar hebben meegemaakt voelt het een klein beetje als thuiskomen als ik voor ze mag werken en dat is heel prettig voor een freelancer. 

Deze week was er een feestje. In Hilversum werd het nieuwe pand officieel geopend en daar werd bekend gemaakt dat The Crew vanaf nu verder gaat onder de naam DMC Production. Dat zat er al een tijdje aan te komen, sinds de overname door dit Scandinavische bedrijf. Het is een logische stap die past bij de groei die het bedrijf doormaakt. Persoonlijk vind ik het wel jammer dat er weer een mooie vertrouwde bedrijfnaam verdwijnt, maar het zal vast snel wennen. Ik hoop vooral dat er in de manier van (samen)werken niet te veel zal veranderen. 

 

 

 

(foto: Sander Mulkens)

VKG 75 jaar

 

Ik was een heimweewelp. Vlak voor mijn tweede zomerkamp brak ik mijn pols, waardoor ik niet aan alle activiteiten kon meedoen. Het moet ergens rond 1980 zijn geweest. De lieve leidsters van Scouting Verkenners Kluis Geleen deden hun uiterste best om het mij naar de zin te maken, maar ze konden niet voorkomen dat ik het liefst naar huis wilde. Ik was zo verdrietig dat ze uiteindelijk mijn ouders belden met het verzoek om mij op te halen. Een jaar later was er niets aan de hand, maar had ik opnieuw weinig zin om vijf dagen op kamp te zijn. Liever speelde ik thuis met Playmobil en Lego. Dus trok ik me terug, vond mezelf extreem zielig en jammerde ik net zolang tot de leidsters opnieuw besloten om mijn moeder te bellen. Die vond dat ik het nog even moest proberen, maar daar had deze eigenwijze welp geen zin in. Nog dezelfde avond werd ik toch voor de tweede keer opgehaald. Eenmaal thuis was alles koek en ei.

Dit wil helemaal niet zeggen dat ik het niet naar mijn zin had bij de Scouting. Ik ging op zaterdag met veel plezier naar de Welpen en later naar de Verkenners. Bosspellen, pionieren met balken en touw, vlotten maken, leren kaartlezen, vossenjachten of speurtochten; ik vond het allemaal leuk en eerlijk gezegd heb ik er ook veel van geleerd. Nog steeds denk ik ‘links over rechts en rechts over links’ als ik ergens een platte knoop in wil leggen. In mijn werk gebruik ik zelfs af en toe de mastworp of de paalsteek. Ik kan makkelijk een fikkie stoken en toen mijn kinderen op de basisschool zaten was ik de meest populaire vader op het moment dat er, tijdens het schoolkamp, hutten gebouwd werden.

Over het algemeen heb ik dus goede herinneringen aan mijn tijd bij de padvinders. De zogenaamde ‘vaderzoon weekenden’ waren heel bijzonder en hebben ervoor gezorgd dat ik heel anders tegen mijn eigen vader en de vaders van mijn vriendjes aan ben gaan kijken. Bij allemaal volwassen mannen, die normaal gesproken altijd met een stropdas om hun nek liepen, kwam ook opeens weer het boefje bovendrijven. Dat maakte op ons als kinderen veel indruk.

Deze week bestaat Scoutinggroep VKG  75 jaar. Afgelopen zaterdag was er een reünie voor oud leden. Op aandringen van mijn zus, die veel langer lid is geweest dan ik, ben ik daar naartoe gegaan. Voor het eerst sinds mijn laatste gesprek met de hopman, waarin ik aankondigde dat ik ermee wilde stoppen, kwam ik terug bij het HK (hoofdkwartier) aan de Lijsterstraat in Geleen. Daar zat veertig jaar tussen. De hopman, die nog gezegd had dat ik altijd terug mocht komen, was er ook. Erik was er. Ben, Mark, Berrie, Rico, Jules en Ilona. Hanny en Marinja. Het was erg grappig om al die mensen na zoveel jaar weer te zien. 

We waren allemaal ouder geworden. De een wat meer dan de ander, maar eigenlijk leek er niet zoveel te zijn veranderd. Dat gebouw rook nog hetzelfde. In het materiaalhok lagen de palen, stonden de petroleumlampen en ik zag de plastic borden waar we op kamp uit aten. Op een tafel lagen de stickertjes die we tijdens Heitje voor een Karweitje bij mensen naast de deurbel plakten als we een klusje voor ze hadden mogen doen. Op grote stapels lagen álle logboeken, waar we om beurten een verslagje in moesten schrijven van de activiteiten die we gedaan hadden. Helaas had ik niet de tijd en rust om een eigen schrijfsel uit die jaren terug te vinden.

Het was een bijzondere avond met mooie verhalen. Het is grappig hoe iedereen zijn eigen momenten onthouden heeft of een geheel eigen draai aan een bijzondere gebeurtenis heeft gegeven. Er waren genoeg ‘oh ja’ momenten. Zo wisten de leidsters uit mijn tijd (Jofie en Marlies) direct weer van mijn heimwee toen ik mezelf voorstelde. Zij vertelden later op de avond over een Bokkenrijderskamp waar ik wel van begin tot het eind bij geweest ben. Hoe heftig sommige spellen waren, met een verrader die we in het pikkedonker de hand moesten schudden en die aan het eind van het kamp opgeknoopt werd. Toen ze het vertelden ging er ook bij mij weer een lichtje branden. Ik kreeg zelfs zin om weer ouderwets op zomerkamp te gaan. Die heimwee is inmiddels wel overgewaaid. Tegenwoordig kan ik heel goed langere tijd van huis zijn. 

Op mijn veertiende ontdekte ik de lokale omroep en moest ik kiezen of ik op zaterdagmiddag hutten wilde bouwen of met televisiecamera’s ging experimenteren. Terugkijkend denk ik dat ik toen wel de juiste keuze heb gemaakt, maar ik snap ook heel goed dat veel van mijn leeftijdsgenoten nog lang bij de VKG zijn gebleven.

John Tana in Paradiso

 

Lezers van boven de rivieren moet ik wellicht even uitleggen dat John Tana wereldberoemd is in Limburg. Hij brak door met het nummer Boursin. Een clip die hij in 2022 bij deze grappige cover van Si j’étais président maakte ging gelijk viral in het zuiden en vanaf dat moment kon er in Limburg geen feest meer georganiseerd worden zonder de zanger in zijn witte maatpak uit te nodigen. 

John Tana is het alter ego van Seth Verhaegen uit Maastricht. Eigenlijk is de hele act een uit de hand gelopen grap, goed voor honderden optredens in een jaar. Veel feesten en partijen, maar hij stond ook al op grote festivals als Pinkpop en hij trad op met andere bekende Limburgse artiesten zoals Rowwen Héze, Beppie Kraft en zelfs het Salon Orkest van Andre Rieu. John Tana is een samentrekking van de Maastrichtse volkszanger Johnny Blenco en het personage Tony Montana uit de film Scarface. Hij zegt uit Marseille te komen en zingt bekende Franse chansons, maar dan met ludieke Maastrichtse teksten. 

Sinds de explosieve doorbraak van deze cultheld kom ik hem een paar keer per jaar tegen, als ik werk voor de regionale zender L1. Bijvoorbeeld tijdens de 11^e van de 11^e in Roermond of bij de Boetezitting in Venlo. Zodra hij het podium opkomt is het publiek al helemaal door het dolle heen. Bij de eerste zin van Boursin neemt het publiek de tekst van dit nummer al over: ‘Iech weit ’t nog good…’

Tana is echt iets anders dan een typische carnavalsartiest. De act is rauwer, zijn teksten hebben een dubbele laag en het wordt ook cool gevonden door de Limburgse jeugd. Zijn optredens zijn altijd opzwepend en vrolijk makend. 

 

Een tijdje geleden hoorde ik dat John Tana een clubtour maakt. Voor concerten in Heerlen, Weert, Venlo en Maastricht waren al snel geen kaartjes meer te krijgen. Als kers op de taart (en weer begon het als een grap) hebben ze aan die reeks Paradiso in Amsterdam toegevoegd. Ook dit optreden was binnen de kortste keren helemaal uitverkocht.

Paradiso is natuurlijk met stip de mooiste en meest unieke concertzaal in Nederland. Daar stonden grootheden als Prince, The Rolling Stones, Pearl Jam, Nirvana en nu dus ook John Tana. Het leek mij een uitgelezen kans om daar een concertregistratie te maken. Al was het maar om dit moment vast te leggen voor eventueel nageslacht. Natuurlijk ook om nieuw publiek te laten zien hoe John Tana de boel op stelten kan zetten en zo reclame te maken voor toekomstige projecten. Dus nam ik hondsbrutaal contact op met het management. Met een klein duwtje in de rug van een bevriend collega, die het licht doet bij de clubtour, kwam ik al snel in gesprek met de mensen rond deze act. Zij wilden graag weten hoe ik het aan wilde pakken en wat het zou moeten kosten. Dus heb ik een plan bedacht en met een facilitair bedrijf, waarmee ik vaker dit soort projecten doe, een offerte opgesteld. Al snel kreeg ik te horen dat ze mijn ideeën konden waarderen en dus mocht ik het gaan produceren. Zo stond ik op zondag 3 mei met een paar hele fijne collega’s en een berg spullen in Paradiso.

We hebben een geweldige dag gehad. Het dak ging er af. John Tana gaf met zijn band Crepuul een concert dat we niet snel zullen vergeten. Een gastoptreden van de moeder van Seth Verhaegen maakte indruk. Bart Storcken en Tren van Enckevort van Träcksäck waren speciaal naar Amsterdam gekomen om een paar nummers mee te spelen. Op een paar momenten ging het publiek in de zaal zo los dat ik even vreesde dat de vloer van Paradiso zou instorten.

Ik denk dat we met zes camera’s de sfeer in de poptempel prachtig in beeld hebben gevangen. De komende tijd zal er hard gewerkt worden aan de montage. Ik ben benieuwd naar het eindresultaat, maar ik weet al zeker dat het een film wordt die de moeite waard is en die in Limburg goed bekeken zal worden.

Het is superleuk om zo’n project zelf te produceren. In de coronatijd deed ik het veel. Nu is dat weer wat minder geworden, maar ik ga er vanuit dat ik met dit project straks zelf ook weer iets heb om te laten zien. 

lekker filmisch

 

 

De presentator van het nieuwsprogramma kondigde aan dat er een verslaggever ter plaatse was. Vervolgens kwam de correspondent in beeld en die vertelde trots dat ze was aangekomen in het rampgebied. De achtergrond van deze stand-up was echter zo wazig dat zij ons alles had kunnen wijsmaken. Ze kon net zo goed voor de Eiffeltoren staan of op het Mediapark. Haar camera-operator was kennelijk zo blij met de betaalbare full-frame camera, autofocus en lichtsterke (foto)lens, dat deze in alle enthousiasme een beetje was doorgeschoten.

Als kijker stoor ik me steeds vaker aan wat ik niet zie. Natuurlijk moet het onderwerp scherper zijn dan de achtergrond, maar je wil wel zien wáár een verslaggever is. Dat is juist het hele punt van een verslaggever op locatie. Zeker bij nieuws-, actualiteiten- of sportprogramma’s. Inhoud gaat voor de vorm. 

Het is in de mode om voor televisie op te nemen met een flinterdunne scherptediepte. De verklaring hiervoor is simpel: Omdat het kan. Camera’s zijn lichtgevoeliger geworden, sensoren groter en lenzen lichtsterker. Wat ooit was voorbehouden aan filmsets is nu beschikbaar voor iedereen. Het is zelfs goedkoper in aanschaf dan ‘echte’ televisiecamera’s met broadcastlenzen. 

De vraag is niet of het kan, maar of het ook echt iets toevoegt. 

Een minimale scherptediepte is geen neutrale esthetische keuze. Het is het weggooien van informatie. In fictie kan dat een krachtig middel zijn. Daar bepaalt de regisseur waar je naar kijkt, wat je voelt en wat je niet hoeft te weten. Bij nieuws, sport, concertregistraties en entertainment, wil je eigenlijk niet isoleren, maar juist laten zien wat er gebeurt. De context is geen bijzaak.

Los van het feit dat je meer van de omgeving wil zien is het voor de camera-operator ook nog eens lastig. Foto- en filmlenzen zijn niet gemaakt voor het snelle televisiewerk. Soms is het echt zwoegen om ervoor te zorgen dat er überhaupt nog iets scherp is in het kader. De compositie net even mooier maken door een fractie verder in of uit te zoomen lukt vaak niet.

Wat op een filmset gecontroleerd en herhaalbaar is, wordt in een studio, op het concertpodium, in een rampgebied of langs een sportveld al snel een risico. Bij een televisieproductie is er vaak geen tweede kans of tijd om het nog eens te doen. Dan is onscherpte geen stijl meer, maar een mislukking.

Laten we stoppen met het argument dat iets pas filmisch is als het met een kleinere scherptediepte is opgenomen. Dat is onzin. Grote filmmakers draaien ook niet áltijd alles met een open diafragma. In de filmgeschiedenis wordt juist veel gebruik gemaakt van diepte scherpte om ruimte, relaties en mise-en-scène zichtbaar te houden. Cinematografie is geen diafragma-instelling, maar het vermogen om per shot de juiste keuze te maken.

Precies daar wringt het in de huidige televisietrend. Ergens is het idee ontstaan dat een televisiemaker pas geslaagd is als zijn of haar programma’s ‘filmisch’ ogen. Alsof televisie zich schaamt voor zichzelf. Keuzes lijken niet langer inhoudelijk gemotiveerd, maar technologisch gedreven. 

Dit betekent helemaal niet dat er iets mis is met cine-lenzen of grotere sensoren. Integendeel. Het zijn prachtige gereedschappen, mits bewust ingezet. Hetzelfde geldt voor de klassieke broadcastlens, die tegenwoordig te makkelijk wordt weggezet als minder mooi, terwijl je daarmee precies kan doen waar televisie voor bedoeld is: flexibel, betrouwbaar en informatief beeld leveren. Overzicht waar nodig, detail waar gewenst. 

De kracht van een goede tv-productie is juist directheid, helderheid en toegankelijkheid. Een studiogesprek met meerdere gasten vraagt om speelruimte, niet om millimeterwerk in de focus. Een sportregistratie vereist overzicht en een live-uitzending zekerheid. Wie kiest voor een minimale scherptediepte, die kiest niet alleen voor een stijl, maar ook voor complexiteit, foutgevoeligheid en het verlies van controle.

De vraag is dan ook niet welke camera’s of lenzen het goed doen op je CV, maar wat er in de praktijk nodig is. Draaien met een piepkleine scherptediepte, moeten we bewaren voor programma’s die echt om een filmische benadering vragen. Wat mij betreft blijft er een duidelijk verschil bestaan tussen de échte wereld en de dramatische variant die we voor film of tv creëren. Scherptediepte is geen trucje, maar een keuze. Laten we die keuze weer wat vaker inhoudelijk maken. Dat is ook professionaliteit en zeker geen gebrek aan ambitie.

Tot zover Uw verslaggever in het rampgebied. Terug naar de studio.

de camera als gereedschap

 

De vorige maand ben ik benaderd door Ronny van Geel, director of product marketing bij Grass Valley, met het verzoek of ik een stuk zou willen schrijven voor de site van deze firma, die onder andere de camera’s produceert waarmee ik vaak werk. Enthousiast ben ik gelijk begonnen met een verhaal, maar toen bleek dat zij eigenlijk een iets andere insteek in gedachten hadden. Daarop heb ik mijn verhaal aangepast en dat stuk is inmiddels te lezen op hun site en ook hier op deze weblog. Alleen vind ik het zonde om het oorspronkelijke verhaal zomaar in de prullenbak te gooien. Vandaar dat ik dit stuk hier ook nog even met jullie deel: 

 

Toen ik in 1994 als junior cameraman begon bij het Amsterdamse televisiestation AT5, werkten we met de Philips LDK91. Overdag gebruikten we de camera voor reportages en ’s avonds stond hij in de studio tijdens de nieuwsuitzending. Twee keer per dag moesten we de camera met een schroevendraaier ombouwen: van camcorder naar studiocamera. De camera had namelijk twee verwisselbare achterkanten: een triax-adapter om hem met de studio te verbinden en een Betacam SP click-on videorecorder, waarmee we er een ENG-camera van konden maken.

Met die recorder achterop de camera was het apparaat, inclusief lens, ongeveer zestig centimeter lang en woog de volledige configuratie rond de elf kilo. Daarbij kwam nog een zware en onhandige accubelt om je middel. Met deze set kon je als cameraman niet zomaar even achter iemand aan hollen, maar toch wilden alle cameramensen van AT5 er graag mee werken. Ondanks het gewicht was de camera goed in balans. Voor die tijd kon je er prachtige beelden mee maken en de hoekige vorm van de camera zag er in onze ogen indrukwekkend uit. Ook niet onbelangrijk.

Inmiddels zijn we dik dertig jaar verder. De tijd is voorbij gevolgen. Als cameraman heb ik ontzettend veel mooie avonturen beleefd en over de hele wereld ervaring opgedaan met verschillende generaties camera’s. Ik begon als ENG-cameraman, maar heb me in de afgelopen drie decennia ontwikkeld tot een allround cameraman. Ik heb reisprogramma’s gefilmd, nieuws, entertainment, muziek, documentaires en heel veel sport. De laatste jaren ligt de nadruk op meercamera producties. 

Ik heb me kunnen ontwikkelen van ENG cameraman bij het lokale nieuws tot 1^e cameraman bij grote aansprekende producties. Soms sta ik in een studio, maar meestal kan je mij vinden bij concerten, evenementen, herdenkingen en sport. Ik ben op mijn best als er in korte tijd op locatie iets opgebouwd wordt, we vluchtig repeteren, een productie draaien en daarna weer snel alles weghalen, alsof we van het circus zijn. Telkens opnieuw uitvinden hoe we een show of wedstrijd het best in beeld kunnen brengen. De ene keer met enorme telelenzen, dan met remote camera’s en een volgende productie met een handheld camera op mijn schouder. Die afwisseling spreekt mij zo aan in dit werk. 

De camera’s waarmee ik werkte werden steeds geavanceerder. We kregen de LDK100, de LDK8000 Worldcam en vanaf 2012 de LDX-serie. Inmiddels is er de LDX180, maar jammer genoeg heb ik daar nog niet mee gewerkt. Ik heb wel ervaring met de LDX150, maar bij de meeste producties werk ik nog met de LDX86n. Een camera die vrijwel onverwoestbaar is. Voor mij blijft dit een bijzonder prettig werkpaard: multifunctioneel inzetbaar en perfect in balans voor handheld gebruik. De knoppen zitten op de juiste plek en via het menu kan ik de camera eenvoudig instellen, zoals ik dat wil.

Uit eigen ervaring weet ik dat de ontwikkelaars van Grass Valley in Breda luisteren naar de wensen van gebruikers. Zelf heb ik ook een paar keer feedback mogen geven. Natuurlijk is het onmogelijk om aan de wensen van alle camera operators wereldwijd te voldoen, maar ze hebben oog voor de mensen die met hun camera’s werken. Dat is in onze industrie helaas minder vanzelfsprekend dan je zou denken. Tegenwoordig lijkt het erop dat veel producenten van camera’s vooral onhandelbare doosjes maken, die voldoen aan allerlei hoogwaardige technische eisen, maar waarbij nauwelijks nog gedacht wordt aan ergonomie. De eindgebruiker is immers niet meer degene die ook beslist welk type camera’s er worden aangeschaft. 

Voor een camera operator zijn juist een goede viewfinder, een logisch menu en slim geplaatste knoppen van essentieel belang. Als je de camera op je schouder hebt, moet hij goed in balans zijn. Niet te licht, maar ook zeker niet te zwaar. Cameramensen willen het apparaat waarmee ze werken op eenvoudige wijze naar hun hand kunnen zetten. 

Prijs, beeldkwaliteit en technische specificaties zijn belangrijk, en er wordt door slimme technici voortdurend gezocht naar nieuwe functionaliteiten, maar een camera blijft in de eerste plaats het gereedschap van de camera operator. Alleen als die er intuïtief mee kan werken, ontstaan uiteindelijk de beste beelden.

 

Back to the Future

Op verzoek schreef ik een blog over de recente ontwikkelingen in de broadcast industrie en hoe ik daar als cameraman tegenaan kijk. Dit verhaal is in het engels vertaald en nu ook te lezen op de site van Grass Valley. Deze firma maakt professionele videoproductieapparatuur zoals beeldmengers, routers en camera’s die wereldwijd veel gebruikt worden.  

 

In de jaren '80 was Back to the Future absoluut mijn favoriete film. Het eerste deel heb ik zeker twintig keer gezien. Zo'n DeLorean met een 2,21 gigawatt fluxcapacitor om mee te reizen in de tijd zou ik ook wel willen hebben. Nog eens terug naar alle grote tv-producties waaraan ik de afgelopen dertig jaar heb meegewerkt. De Tour de France, het EK voetbal, Olympische Spelen, Formule 1, festivals, concerten, herdenkingen, de kroning van de Nederlandse koning en de geweldige reisprogramma's waaraan ik mijn steentje heb kunnen bijdragen als freelance camera operator. Achter elke productie zit een geweldig verhaal en ik zou het met passie en liefde allemaal nog eens over willen doen.

Maar al te graag zou ik ook eens een paar jaar vooruit willen tijdreizen, want volgens mij staan we in de broadcastwereld op dit moment voor een interessant, maar ook spannend kantelpunt. Technische ontwikkelingen gaan razendsnel en hoewel ik daar als cameraman nog niet heel veel van merk, denk ik dat het de komende jaren absoluut gaat gebeuren.

Kunstmatige intelligentie zal ook op het gebied van camerawerk een grote rol gaan spelen. Een collega stuurde mij onlangs een filmpje waarop te zien is hoever ze in Duitsland al zijn met AI-gestuurde camera's bij voetbalwedstrijden. Een Grass Valley-camera op een remote head van Egripment herkent zelfstandig de posities van spelers ten opzichte van de bal en volgt het spel zoals camera 1 dat normaal doet. Het bijzondere is dat dit systeem zichzelf heeft aangeleerd hoe het moet reageren en daardoor steeds beter wordt. Ook in studio's worden cameraposities al vervangen door robots. Als dit net zo betrouwbaar is als een persoon en bovendien goedkoper wordt, dan is het naïef om te denken dat het niet zal leiden tot grote veranderingen in ons mooie vakgebied.

 

Vorig jaar stond ik op een circuit in Nederland met een camera in het stof van rondscheurende rallyauto's, terwijl de regisseur in Stockholm zat en de beeldtechnicus in Oslo. Het was even wennen, maar het werkte en de opdrachtgever kon fors besparen. Bij de Formule 1 werken ze al jaren met een remote regie. Grote regiewagens op locatie hebben misschien wel hun langste tijd gehad. Razendsnelle glasvezelverbindingen en 5G maken het mogelijk om beeld, geluid en data heen en weer te sturen zonder noemenswaardig tijdverlies. De vraag is niet meer óf dit model ook de Nederlandse markt verovert, maar wanneer. Wat we daarbij niet mogen verliezen is de menselijke maat, want na afloop van een productie op afstand kan je elkaar niet meer in de ogen kijken, de hand schudden of samen een biertje drinken op de goede afloop. Die informele momenten zijn niet voor niets. Het is waar vertrouwen wordt opgebouwd, waar je evalueert zonder agenda en waar je leert van elkaar. Technologie kan veel oplossen, maar dat niet. 

 

Bij de Olympische Winterspelen in Milaan bediende ik in mijn eentje drie op afstand bestuurbare camera's. Drie camera's, één operator. Voor de klant een aanzienlijke besparing, voor mij een wake-up call. Want als ik drie camera's kan bedienen, hoeveel mensenwerk verdwijnt er dan in de komende jaren?

Toch wil ik hier geen doemverhaal van maken. Techniek die vroeger een heel team vergde, past nu in een rugzak. Producties die financieel nooit haalbaar waren, worden opeens mogelijk. Goed nieuws voor camera operators die bereid zijn mee te bewegen. De cameraman die straks nog relevant is, is niet degene die het hardst vecht tegen de verandering, maar degene die begrijpt hoe remote production werkt, vertrouwd is met PTZ-systemen en weet hoe hij meerdere camera's tegelijk kan managen — zonder zijn eigenlijke talent te vergeten.

Want dát is wat robots en algoritmes voorlopig niet kunnen kopiëren. Een AI kan prima een totaalshot maken of buitenspel in beeld brengen, maar AI kijkt niet naast de zoeker en ziet niet dat een coach ieder moment kan ontploffen van woede. Cameramensen zijn verhalenvertellers, de ogen en oren van een regisseur die steeds vaker op grote afstand zit. Je moet een alleskunner zijn, met verstand van techniek, maar vooral oog voor detail en gevoel voor het onvoorspelbare. Die manier van beeldverhalen vertellen blijft een ambacht. Het vak zal veranderen, maar niet verdwijnen. Er zijn immers ook nog steeds hele goede kunstschilders, ondanks het feit dat we al lang alles heel mooi kunnen fotograferen.

Ik hoop dan ook dat ontwikkelaars blijven luisteren naar specialisten die met hun poten in de klei staan. Een goede camera is niet alleen een vierkante computer met een alziend oog, maar ook gereedschap dat je op je schouder wil leggen en waarmee je met gevoel prachtige shots kan blijven maken. Ergonomie, goede zoekers en de mogelijkheid om een camera naar je hand te zetten zullen ook in de toekomst van cruciaal belang blijven.

 

Aan het eind van Back to the Future stijgt de DeLorean op en spreekt Doc Emmett Brown de legendarische woorden: 'Roads? Where we're going, we don't need roads.' Het is de cliffhanger die het tweede deel aankondigt. Ik zou met plezier instappen en alvast willen bekijken wat de toekomst ons in de broadcastwereld precies zal brengen. Maar als die tijdmachine niet voorbijkomt, dan zet ik de camera weer op mijn schouder en grijp ik elke kans die ik krijg om me te blijven ontwikkelen. Ik ga graag mee met de tijd.

 

 

koers director

 

Mijn fascinatie voor televisiemaken begon halverwege de jaren ’80, toen ik met mijn vader ging kijken naar de Amstel Goldrace. De wielersport vond ik al interessant, maar ik raakte volledig in de ban van de helikopter waar een cameraman uit hing en van de motoren met achterop cameramensen, gedraaid als een wokkel, die de renners zo goed mogelijk in beeld brachten. Als ik op vrije woensdagmiddagen met mijn eigen racefiets het Limburgse land onveilig maakte, fantaseerde ik dat er van die motoren naast me reden. Vaak pikte ik de laatste kilometers van de Amstel Goldrace of van het NK in Geulle mee om de droom compleet te maken. 

Na de Elfstedentocht van 1985 las ik een artikel over sportregisseur Martijn Lindenberg. Hij legde uit hoe ze deze schaatswedstrijd met wel 43 camera’s hadden gevolgd, dat ze met zijspanmotoren op het ijs reden en ook hier zat een cameraman in de open deur van een helikopter, die waarschijnlijk nu nog steeds niet helemaal ontdooid is. Ik vond dat schitterend en zo kwam het dat ik bij de televisie wilde. Het was een droom om betrokken te raken bij de registratie van wielerkoersen (en de Elfstedentocht). 

Via Lokale Omroep START in Geleen, de Hogeschool voor Super VHS in Sittard en AT5 in Amsterdam is me dat gelukt. Ik kwam in 1995 terecht bij het NOB in Hilversum, die mij lieten filmen voor Studio Sport. In 1997 stond ik met een camera op de Bonkevaart in Leeuwarden toen Henk Angenent de Elfstedentocht won. Het was mijn opdracht om de nummer twee te volgen en dus holde ik even later naar de regiewagen van Lindenberg, met een bandje waarop de zwaar teleurgestelde Erik Hulzebos, huilend op een bankje, te zien was. 

Een jaar later werkte ik voor het eerst echt met Lindenberg samen, tijdens het WK Wielrennen in Valkenburg. Dit ging in eerste instantie niet helemaal van een leien dakje, maar dat verhaal heb ik hier al eens opgeschreven. Het belangrijkste was dat ik met mijn neus vooraan stond bij de koers en dat ik van dichtbij meekreeg hoe een wielerwedstrijd geregistreerd wordt. 

In de jaren daarna heb ik serieus onderzocht of het mogelijk was om cameraman op de motor te worden. Ik heb verschillende marathons gefilmd vanaf de motor, veel triatlons, veldrijden, een verdwaalde wielerkoers en jaarlijks volg ik voor ESPN de spelersbussen op weg naar de bekerfinale in de Kuip, maar echt doorgebroken als ‘Ted de la Course’ ben ik nooit. Ik ben nou eenmaal geen slangenmens. Mijn droom om een keer bij de Amstel Goldrace, in de Giro of zelfs de Tour de France met een camera op de motor te zitten heb ik inmiddels wel laten varen. Misschien in een volgend leven.  

Dat neemt niet weg dat ik deze manier van televisiemaken nog steeds het allermooiste vind. De Tour de France blijft het mooiste sportevenement waar ik als cameraman bij ben geweest en ik hoop ieder jaar op een nieuwe Elfstedentocht. Met een camera bij de finish van een wielerwedstrijd ben ik dolgelukkig. De combinatie van deze sport en de manier waarop die technisch in beeld wordt gebracht, blijft iets magisch.

Dus was ik al heel blij dat ik gevraagd werd als cameraman voor De Ster van Zwolle. Toen in de voorbereiding bleek dat de beoogd regisseur niet kon, een andere regisseur met veel ervaring op dit vlak ook niet en tot slot een derde optie niet beschikbaar bleek, werd aan mij gevraagd of ik misschien op de regiestoel plaats zou willen nemen. Nou, dat hoefde Daan geen twee keer te vragen. Natuurlijk realiseerde ik me direct dat het een uitdaging was, maar ik zag het vooral als een unieke kans. 

Nadat ik een oog op de namenlijst had geworpen, van professionals die ze bij The Crew al hadden ingehuurd voor dit project, wist ik zeker dat ik dit tot een goed einde kon brengen. Ik mocht samenwerken met een super goede schakeltechnicus, de beste slowmotion operator voor deze sport, de juiste mensen voor de graphics, een goede geluidsman, de slimste technici voor alle verbindingen, de meest lenige cameramensen en drie geweldige motorrijders. Dit kon niet misgaan.

Zo kroop ik zaterdag dus niet achter een camera, maar achter de regiedesk in OBV2 van The Crew, die stond opgesteld naast de finish van de Ster van Zwolle. Ik was niet eens nerveus. Het voelde allemaal heel vertrouwd en ik wist precies wat ik wilde. 

Na een kleine vijftig jaar wielrennen kijken, waarvan ruim dertig met een televisiemakers-oog, heb ik wel een mening over hoe deze sport er op televisie uit moet zien. Ik heb vaak genoeg meegekeken bij echte regisseurs, zelf op de motor gezeten en aan de streep gestaan om te weten wat erbij komt kijken. Dus ging het heel vanzelfsprekend allemaal. Ik had de rust om goed te kijken en maakte dankbaar gebruik van alle hulp, die de heren aan mijn zijde aanboden, als dat nodig was. 

We hadden alles! Verhaaltjes binnen het verhaal werden verteld en waar nodig kwamen we er later nog even op terug. Naarmate de finish naderde en de renners in het peloton nerveuzer werden, namen ook bij mij de zenuwen een beetje toe. Het ergste wat er kan gebeuren bij de regie van een wielerkoers is dat je de ontknoping niet goed in beeld hebt. Zonder helikopter waar je altijd op terug kan vallen en die zorgt voor broodnodig overzicht is dat extra spannend. Maar motor twee bleef perfect voor het jagende peloton tot de laatste bocht. De vaste camera’s hadden goed zicht op de laatste 300 meter.

Het meest hectische moment voor een regisseur bij wielrennen is eigenlijk het deel na de finish. Dan komt alles bij elkaar en moet je snel keuzes maken. Vervolgens duurt het vaak net iets te lang tot de winnaar geïnterviewd en gehuldigd kan worden. Ook hier hebben we ons redelijk goed doorheen geslagen met veel herhalingen en hulp van de motoren die bij de winnaar bleven.

En toen was het klaar. Veel te snel voor mijn gevoel. Aan het eind van de dag restte mij niets anders dan al die fantastische crewleden bedanken. Op weg naar huis moest ik echt even landen en in mijn wang knijpen. Een jongensdroom is uitgekomen. Natuurlijk is er een lijstje met kleine verbeterpuntjes en mag ik niet denken dat ik morgen wel even de Elfstedentocht ga regisseren, maar mijn debuut als ‘koers director’ is zeker geslaagd. Al zeg ik het zelf. En als ik dan toch een keer een beetje onbescheiden mag zijn... het smaakt naar meer.

 

Daan, bedank voor de kans en het vertrouwen!

foto: Andre van den Esschert

showlicht en televisiecamera's

 

De aanwezigheid van camera’s bij theaterproducties, concerten, presentaties of evenementen is voor belichters vaak een uitdaging. Zeker als een show of voorstelling al een tijd draait en dan opeens wordt geregistreerd voor televisie, livestream of om hem vast te leggen voor het nageslacht. De meeste voorstellingen worden namelijk belicht voor het publiek in de zaal, maar de sensoren van tv-camera’s hebben een veel kleiner dynamisch bereik dan het menselijk oog. Bij dramatisch theaterlicht zal het brein van de kijker het beeld aanvullen, maar een camera kan grote verschillen tussen licht en donker niet goed verwerken. Hoewel de sensoren steeds beter worden, komen foto- en filmcamera’s ook in de problemen bij bepaalde kleuren LED-licht, zoals felrood en diepblauw. Als een voorstelling erg donker is wordt het bovendien erg lastig voor cameramensen om scherp te stellen. Dus als je een mooie registratie van een show wil maken, dan moeten de mensen van het licht wel meewerken.

Natuurlijk is het lastig en soms frustrerend als je een mooie productie hebt gemaakt, die al honderd keer is opgevoerd en dat er opeens allerlei aanpassingen of concessies gedaan moeten worden, omdat er televisiecamera’s in de zaal staan. Wij van de televisie zijn ook niet altijd subtiel. We komen binnenvallen met camera’s, beperkte tijd en roepen dat er thuis veel meer mensen gaan meekijken dan in de zaal. Vervolgens verwachten we dat de voorstelling gelijk wordt aangepast. 

Theatermensen of technici bij poppodia bekommeren zich doorgaans vooral over de beleving van het publiek in de zaal. Dat is hun vak. Ook veel artiesten zijn bang dat de sfeer in de zaal bij opname minder zal zijn wanneer het publiek in de zaal een voorstelling krijgt voorgeschoteld met meer of ander licht. Niet zelden wordt het een politiek spel tussen de mensen die bij de voorstelling horen en de beeldtechnici in de regiewagen. Die krijgen weer lastige vragen over het licht van cameramensen en de regisseur. De compromissen die daaruit voortkomen leiden regelmatig tot ongelukkig kijkende gezichten aan beide kanten. Het helpt zeker niet als er aan beide kanten ook nog eens sprake is van enig onbegrip, onwil of onkunde.

Het is niet eenvoudig om een uitgekiend lichtplan voor één opnamedag aan te passen. Budgettair wordt er vaak geen rekening mee gehouden dat er soms extra lampen nodig zijn en dat het maken van aanpassingen aan het licht lang kan duren. De tijd van een dag plaatjes kijken en een dag opnemen is voorbij. Het moet allemaal snel gebeuren, maar de meeste shows zijn tot op de seconde geprogrammeerd. Dat gooi je niet ‘even’ overhoop tijdens een vluchtige camerarepetitie. Daarnaast willen ze in de regiewagen meestal ook grote totaalshots maken, maar dan komen soms delen van de zaal in beeld waar helemaal geen licht hangt. Een beetje licht op het publiek leidt ook vaak tot discussies.

 

Licht ontwerpen voor televisie vereist een heel andere manier van denken en werken. Er zijn een hele hoop factoren waar je rekening mee moet houden als er camera’s in de zaal staan. Toch denk ik dat anno 2026 in ieder lichtplan al rekening gehouden moet worden met de aanwezigheid van camera’s. Zeker bij concerten en grote evenementen. Zelfs als er geen professionele camera’s in de zaal staan heb je te maken met mensen die met hun telefoon filmpjes en kiekjes van het optreden maken. Die worden gedeeld op de socials en zijn (of je het wil of niet) ook een visitekaartje voor de show. Artiesten zien dat ook en als hun gezicht dan altijd overbelicht is, groen, blauw, paars of knalrood, dan gaan zij uiteindelijk twijfelen aan de kwaliteiten van de lichtmensen. Hoe artistiek verantwoord hun werk ook kan zijn. 

Goed lichtontwerp is geen keuze meer tussen zaal óf camera. Lichtontwerpers en producties ontkomen er niet meer aan en zullen in sommige gevallen echt anders moeten gaan denken. Volgens mij moet daar bij opleidingen voor lichttechnici veel meer aandacht aan worden besteed. Het is ook niet gek om vaker gebruik te maken van de specifieke kennis die ervaren tv-belichters al in huis hebben. 

 

laatste loodjes

We zijn er bijna. Vanavond worden in Verona de Olympische Spelen afgesloten en dan zit het er ook voor mij op. De afgelopen drie weken zijn voorbijgevlogen. Het interview met Antoinette Rijpma de Jong was vrijdagavond de laatste bijdrage vanuit onze NOS studio bij TeamNL. Daarna zijn we in vliegende vaart begonnen met het ontmantelen van deze ruimte. Dat kon niet anders, want inmiddels zijn in Superstudio Piu de voorbereidingen begonnen voor de Milan Fashion Week. 

Met pijn in het hart heb ik mijn werkplek van de afgelopen weken afgebroken. Ik ben van deze kleine studio gaan houden. Het was een hele fijne setting om onze Olympische medaillewinnaars te ontvangen. Ze zijn er, op een paar na, ook allemaal geweest. Ze vonden het leuk om bij de NOS te gast te zijn. De sfeer was telkens heel ontspannen. We hebben ons best gedaan om er ook iets speciaals van te maken voor de sporters die voor of na het interview in onze studio gehuldigd werden bij onze buren van TeamNL.

Op deze manier hebben wij laten zien dat je met minder mensen en middelen toch mooie televisie kan maken. Het werken met regie op afstand en met remote camera’s was voor sommige collega’s nog een onbekende setup, maar het heeft inmiddels geleid tot nieuwe inzichten. Natuurlijk hebben we ook geleerd voor een volgende keer, want het kan altijd beter. Al denk ik dat de gemiddelde kijker daar niets van gemerkt heeft. 

Gezien alle bezuinigingen waar we de komende jaren mee te maken krijgen, zullen we vaker gebruik moeten maken van nieuwe slimme technieken. Ik denk dat het ook kan, als je de juiste mensen inzet en zolang op redactioneel-, productioneel- en facilitairgebied alle neuzen dezelfde kant op staan. Wat dat betreft hebben we de afgelopen weken op locatie met een heel prettig team samengewerkt. Ik ben er trots op dat ik daar een onderdeel van mocht zijn.

Bij gebrek aan studio zijn we zaterdagmiddag met Jens en Melle van ‘t Wout naar het plein voor de Duomo in Milaan gegaan om met deze twee shorttrackhelden terug te kijken op hun Olympische Spelen. De enorme bos met medailles om hun nek klingelde mooi. Het werd een gezellig uitje met twee super vriendelijke topsporters. Ik denk dat de reportage die we draaiden over 20 jaar nog wel eens uit het archief gehaald zal worden als een of ander programma de hoogtepunten van de Winterspelen in 2026 wil belichten.

Aan het eind van de middag zag ik Jorrit Bergsma en Marijke Groenewoud hun gouden plakken winnen tijdens de massastart. Daarmee werd het schaatstoernooi voor Nederland supermooi afgesloten. Deze twee medaillewinnaars hebben we later op de avond nog voor de camera gehad, toen we een laatste bijdrage verzorgden vanuit het compleet ontmantelde TeamNL huis.

Vanavond mag ik hier in Milaan, namens de NOS, de Olympische vlam gaan uitblazen. Ik verzorg, samen met Jeroen Stomphorst, nog één kruisgesprek met de studio in Hilversum en dan is het echt klaar. 

Morgen weer naar huis.